Χωρο-Δυναμική Κατασκευή

Popova, Liubov (1889-1924) · 1921

Στα τέλη του 1921, μετά το σχίσμα που δημιουργήθηκε στο Inkhuk το Νοέμβριο του 1921 και την ανακήρυξη, από το θεωρητικό Osip Brik, της παραγωγικής τέχνης ως του βασικού σκοπού της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η Popova εγκαταλείπει τη ζωγραφική για να στραφεί στο σχέδιο και η υλική κατασκευή γίνεται ο αντικειμενικός στόχος του έργου της. Έτσι τον τελευταίο και έναν από τους κορυφαίους σταθμούς στο έργο της αποτελούν οι Χωροδυναμικές Κατασκευές του 1921-1922, που παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στην έκθεση 5x5 = 25 στη Μόσχα. Τα έργα αυτά χαρακτηρίστηκαν από την ίδια σε αυτή την έκθεση ως «απλώς μια σειρά προκαταρκτικών πειραμάτων για συγκεκριμένες υλικές κατασκευές» και είναι τα τελευταία επίσημα πειράματα της καλλιτέχνιδας με το ζωγραφικό μέσο. Φαίνεται ωστόσο ότι τα «προκαταρκτικά» αυτά «πειράματα» επικεντρώνονται τελικά και πάλι στο πρόβλημα της καλλιτεχνικής δομής. Έτσι αν και το δίλημμα χώρου-επιφάνειας αλλά και πνευματικών αναζητήσεων-υλικής παραγωγής τείνει πλέον προς μια οριστική λύση, που υπαγορεύεται από την κονστρουκτιβιστική λογική, οι συνθέσεις αυτές της Popova διατηρούν έντονο τον αισθητικό τους χαρακτήρα και στηρίζονται κυρίως στην αλληλεπιδρούσα ενέργεια τεμνόμενων σχημάτων και χρωματικών αντιθέσεων. Στα έργα αυτά κυριαρχεί το γυμνό ξύλινο υπόβαθρο –κοντραπλακέ – πάνω σε χαρτί, ενώ η υλικότητα της κατασκευής –μια προφανής αναφορά στον «τατλινισμό» της εποχής– επιτυγχάνεται με το υπόστρωμα από άμμο, ρινίδια μετάλλου ή μαρμαρόσκονη που συχνά χρησιμοποιεί. Με συχνότερα μοτίβα τον κύκλο και το σπιράλ αλλά και το δίκτυο ευθειών γραμμών σε σχήμα επίπεδης σχάρας οι "Χωροδυναμικές Κατασκευές" εμφανίζουν μια καθαρή γεωμετρία, όπου επικρατούν τα τρίγωνα, οι κύκλοι και τα παραλληλόγραμμα ενώ και το χρώμα παίζει αποφασιστικό ρόλο στη σύνθεση. Παράλληλα σε αυτά γίνεται συχνά αισθητή μια γενική αναφορά στην πραγματικότητα και το βιομηχανικό περιβάλλον, καθώς ζωγραφικές φόρμες που θυμίζουν για παράδειγμα ξύλινες ή μεταλλικές δοκούς με τρύπες από βίδες ή καρφιά, εμπλουτίζουν με νέα στοιχεία το γνώριμο εικονογραφικό λεξιλόγιο της ζωγράφου. Κοινωνικοπολιτικά, μετά τον εμφύλιο του 1918-1921 που βρήκε τον Κόκκινο Στρατό των Μπολσεβίκων νικητή, τα εκατόν πενήντα περίπου εκατομμύρια των Ρώσων της εποχής, ζούσαν σε συνθήκες χρόνιου υποσιτισμού με τις επιδημίες της χολέρας, του τύφου και της οστρακιάς να τους αποδεκατίζουν. Για την ανόρθωση της κατεστραμμένης σχεδόν οικονομίας της χώρας μετά από επτά χρόνια συνεχόμενων πολέμων εισάγεται από τον Lenin η Νέα Οικονομική Πολιτική (ΝΕΠ).