Χωρίς τίτλο

Φιλόνοφ, Πάβελ

Ττο κεφάλι ήταν ένα από τα αγαπημένα θέματα του Φιλόνοφ Κεφάλι ή Κεφάλια ήταν ένας από τους ελάχιστους, επαναλαμβανόμενους τίτλους του. Αλλά στη διάρκεια της δεκαετίας του 1920, και κυρίως προς τα τέλη της, τα κεφάλια του γίνονται κεφάλια πτωμάτων πάνω σε ανατομικά τραπέζια, μετατοπισμένα ζυγωματικά, δόντια που πέφτουν, μάτια σαν παλλόμενες κοιλότητες, κάτι που προκάλεσε την αποστροφή των κριτικών και του κοινού. Ερμηνεύοντας μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο την αφαίρεση, ο Φιλόνοφ ήταν ο μόνος καλλιτέχνης της ρωσικής πρωτοπορίας που συνένωσε το οργανικό και το ανόργανο μέσα στο μεγαλόπνοο εγχείρημα να διερευνήσει το σύνολο της γήινης, της βιολογικής και της γεωολογικής πραγματικότητας. Αφετηρία του Φιλόνοφ είναι από τη μια το μικροσκοπικό κύτταρο, ο μικροοργανισμός που μετασχηματίζεται σε φυτά, λουλούδια και ζώα, και από την άλλη μεριά, η ατομική δομή του κρυστάλλου με την κανονική του γεωμετρία. Ο Φιλόνοφ ενδιαφερόταν επίσης για κάθε μεταβατικό στάδιο, για τη μεταμόρφωση, την ανάπτυξη και το πέρασμα από το φυτό στο ζώο, από το ζώο στον άνθρωπο, από τη ζωή στο θάνατο και αντιστρόφως. Κατά τη διάρκεια των πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα οι κάτοικοι της ρωσικής αυτοκρατορίας έζησαν τη μεταμόρφωση της παραδοσιακής κοινωνίας τους σε μια εκσυγχρονισμένη πολιτεία - αποτέλεσμα του εκβιομηχανισμού της χώρας και των κοινωνικών μεταβολών- όπου ιδέες και πιστεύω εναλλάσσονταν με ρυθμούς ίδιους με αυτούς της ανάπτυξης. Ο Λένιν δε συμπαθούσε τα πρωτοποριακά ρεύματα στην τέχνη και αδυνατούσε να καταλάβει το πνεύμα τους, καθώς εξέλιπε η αίσθηση του κατανοητού της παραδοσιακής ρεαλιστικής τέχνης. Την εποχή αυτή οργανώνονται διάφορες σχολές και ιδρύματα υπό την αιγίδα του Λαϊκού Κομισαριάτου Διαφώτισης, ενώ οι καλλιτέχνες, όπως ο Φιλόνοφ συμμετέχουν σε διάφορες ενώσεις, από τις οποίες ξεπηδούν οι πιο ανατρεπτικές ιδέες.